Home / Cuộc Sống / TRÒ CHUYỆN VỚI CON TUỔI DẬY THÌ

TRÒ CHUYỆN VỚI CON TUỔI DẬY THÌ

Thưa Diễn giả Nguyễn Tuấn Anh, Báo Phụ Nữ Việt Nam xin được gửi tới anh những câu hỏi về chủ đề “trò chuyện với con ở tuổi dậy thì”. Rất mong anh giúp đỡ Báo PNVN có được những thông tin thú vị đến với bạn đọc. Xin được gửi tới anh những câu hỏi dưới dây:

birdsandbees

  1. Thưa Diễn giả Nguyễn Tuấn Anh, hiện có không ít cha mẹ kêu trời, rằng “tại sao đến tuổi dậy thì, con tôi lại khó hiểu, khó bảo đến vậy?”. Anh nghĩ sao về điều này?

Theo tôi, thì chúng ta cần phải hiểu rằng con người thường có 3 cấp độ trưởng thành. Cấp độ thấp nhất, đó là sự phụ thuộc. Sự phụ thuộc được hiểu là chúng ta không thể tự mình làm được bất cứ điều gì, nhờ người khác làm hộ, người khác nghĩ hộ, các quyết định của chúng ta phụ thuộc vào tâm trạng và tình cảm của người khác hơn là của chính mình. Cấp độ thứ hai, đó là sự độc lập. Sự độc lập được hiểu là chúng ta tự mình quyết định mọi thứ, tự làm, tự nghĩ, các quyết định không phụ thuộc nhiều vào tâm trạng và cảm xúc của người khác. Cấp độ cao nhất, đó là sự tương thuộc. Sự tương thuộc được hiểu là con người có khả năng tôn trọng chính mình và cũng tôn trọng người khác. Khi ra quyết định họ là người chín chắn, họ can đảm làm theo ý mình nhưng cũng cân nhắc đến quyền lợi và ý kiến của người khác, cái đó chúng ta gọi là sự hợp tác.

Một đứa trẻ “đến tuổi dậy thì” tức là lúc chúng muốn trưởng thành từ cấp độ phụ thuộc thành người độc lập. Chúng có cách nhìn riêng, quan điểm riêng, đồng thời đây cũng là lúc có sự thay đổi rõ rệt cả về tâm sinh lý. Chúng muốn khẳng định mình, chúng muốn thể hiện rằng những gì mình làm là “đúng” mà không cần phải phụ thuộc vào sự đồng ý hay không đồng ý của người khác.

Tôi cho rằng đó là điều đáng mừng hơn là điều đáng buồn, chỉ cần cha mẹ hiểu được điều này. Thay vì khó chịu khi thấy chúng khác mình hoặc không nghe lời, chúng ta nên thấu hiểu chúng bằng cách đặt mình vào địa vị của chúng, lắng nghe chúng và chấp nhận chúng. Còn nếu chúng ta cứ bắt chúng phải vâng lời hoặc phải làm theo những gì chúng ta cho là “đúng” thì bất cứ lứa tuổi nào, con người cũng “khó hiểu và khó bảo cả”. Chúng ta cần phải cất “cặp kính” của mình đi, đeo “cặp kính” của con trẻ và nhìn thế giới bằng cách nhìn của chúng, khi đó bạn sẽ thấy mọi thứ thật “dễ hiểu” và tự nhiên chúng sẽ tự biết cách “dễ bảo” mà thôi.

Để làm được điều này cha mẹ cần phải có kỹ năng lắng nghe và thấu hiểu. Đáng tiếc là con người lại chỉ tập trung vào kỹ năng nói thay vì nghe (cười). Theo tôi thì bố mẹ nên phải học và người đầu tiên cần phải học là học từ con trẻ.

  1. Là một người cha của 2 cậu con trai, anh có gặp nhiều khó khăn trong việc trò chuyện với con để con hiểu và cảm thấy hào hứng mỗi khi có điều gì muốn “tâm sự” với cha?

Nói chung cũng có một thời gian dài tôi cũng gặp nhiều khó khăn khi phải nói chuyện với con nhưng nhờ học hỏi, rèn luyện cả tính cách và kỹ năng giao tiếp nên mọi việc đã tiến triển tốt hơn. Đơn giản là tôi chỉ cần vào vai tốt, muốn nói chuyện được với người khác, đầu tiên tôi phải hiểu được con tôi, nhưng hiểu đúng với cách mà con tôi đang nhìn thế giới. Không phán xét, không dạy dỗ, không khuyên bảo, không dò la. Đó là “4 cái không” mà tôi luôn cố gắng khi trò chuyện với chúng.

Sau khi đã hiểu được “Thế giới quan” của các con, tôi mới thể hiện sự quan tâm của mình đến những lĩnh vực mà chúng quan tâm. Các con tôi thường trò chuyện với tôi về việc học, sở thích, việc “yêu”, những chuyện ở trường, bạn bè và kể cả những gì chúng không hài lòng về bố mẹ, ông bà một cách thoải mái. Trong lúc trò chuyện, tôi thường sử dụng chính thứ ngôn ngữ mà chúng thường sử dụng nên nói chung câu chuyện thường vui, thoải mái và không có khoảng cách.

  1. Anh và bà xã, ai là người “dám” trò chuyên với con về những “khúc mắc nhạy cảm” tuổi dậy thì?

Tôi và bà xã đều là người mệnh hỏa nên nhiều khi cũng nóng tính, chính vì lẽ đó nếu phải gặp những điều nhạy cảm, chúng tôi nổi nóng ngay và rất khó nói chuyện với các con. Chúng tôi đã có một thời gian dài như vậy nên các con tôi cũng thấy “sợ” bố mẹ nên hầu như không dám bày tỏ.

Nhưng nhờ học hỏi và rèn luyện thường xuyên nên đã có nhiều thay đổi tích cực.

Bà Xã tôi thì sống rất thật và ít khi kìm chế cảm xúc, cứ nghĩ sao thì tuôn ra một tràng nhưng được cái chóng quên. Tôi thì tính cách thoải mái và dân chủ hơn nên cũng dễ trò chuyện với các con. Nhà tôi có hai cậu con trai, Bà Xã thì gần với cậu bé hơn bởi sự yêu thương. Tôi thì dễ gần với cậu lớn hơn bởi tôi luôn coi cậu ấy như những người đàn ông trưởng thành. Chúng tôi có thể nói chuyện với nhau đủ mọi thứ mà không cảm thấy ngại ngùng gì.

  1. Khó khăn (nếu có) của anh mỗi khi bắt đầu một “câu chuyện khó nói” (ví dụ về: điểm kém, những đặc tính của tuổi dậy thì; chuyện bạn trai, bạn gái;…) với con mình là gì vậy, thưa anh?

Khó khăn lớn nhất là khi gặp phải “chuyện khó nói” của con cái, chính là Cái Tôi của người lớn. Khi có một điều gì diễn ra không vừa ý, ngay lập tức chúng ta phản ứng mà không hề lựa chọn cách ứng xử. Chúng ta không dành thời gian để tìm hiểu nguyên nhân nào đã dẫn đến tình trạng đó. Chúng ta thường ngay lập tức bật nút “play” thay vì phải bật nút “pause” hay “stop”.

Để bắt đầu một “câu chuyện khó nói”, rất đơn giản chúng ta phải bắt đầu với việc phải tự nhủ chính mình “Hãy hiểu con trước” rồi mới yêu cầu “Con hiểu bố mẹ sau”. Nhưng hầu hết các bậc cha mẹ đều dùng cái uy quyền làm cha mẹ để ngay lập tức dạy dỗ, khuyên bảo con cái. Việc này thực ra chẳng khác gì bác sĩ thường xuyên “kê toa mà không thèm chẩn bệnh”. Mọi lời khuyên hay dạy dỗ dù có hay đến mấy cũng chẳng có tác dụng gì nếu như chúng ta không hiểu đúng về người khác.

  1. Thông thường, những câu chuyện trao đổi của anh và con trai thường diễn ra như thế nào?

Thông thường các câu chuyện trao đổi của tôi và con thường diễn ra theo đúng 8 bước như sau:

  1. Bước một: Tôi tạo ra một môi trường an toàn, đó là môi trường hai người tin cậy lẫn nhau, khi nói ra mà không cần quan tâm đến “đúng/sai hay tốt/xấu”. Một môi trường an toàn là môi trường bạn bày tỏ bất cứ điều gì mà không hề sợ hãi.
  2. Bước hai: Tôi sẽ gợi mở cho con trai tôi nói ra vấn đề của mình.
  3. Bước ba: Tôi đặt câu hỏi bằng cách nhắc lại đúng những lời con trai tôi nói
  4. Bước bốn: Tôi vẫn tiếp tục đặt câu hỏi nhưng đã có suy diễn theo ý của tôi
  5. Bước năm: Tôi sẽ nhắc lại xem những gì con trai tôi đã nói và tôi hiểu về nó xem có đúng như vậy không
  6. Bước sáu: Sau khi con trai tôi đồng ý về những gì tôi đã nhắc lại là “đúng như vậy” thì tôi sẽ trình bày “ý kiến của mình”.
  7. Bước bảy: Cuối cùng tôi nói con tôi nhắc lại và hiểu ý của tôi chưa
  8. Bước tám: Sau đó chúng tôi cùng nhau tìm ra một giải pháp thứ ba mà cả hai bên đều thấy thoải mái
  1. Xin anh chia sẻ một vài kỷ niệm có liên quan tới tuổi của con và những thay đổi của con, cùng với cách trò chuyện, hướng dẫn của anh chị để con hiểu?

Kỷ niệm tôi nhớ nhất, đó là vào lúc cậu lớn học lớp 7. Con trai tôi học cấp một năm nào cũng là “Học sinh giỏi”, Bà Xã tôi rất sướng vì cứ ngày 1/6 mang giấy khen đến cơ quan nhận tiền thưởng. Năm lớp 6 con tôi vẫn là học sinh giỏi. Nhưng bắt đầu từ năm lớp 7 thì cô giáo đã gửi giấy báo về là “Trong tháng qua Thanh Tùng liên tục bị điểm 3-4 về môn toán”. Vợ tôi học giỏi toán, tôi cũng vậy. Tôi là trưởng ban phụ huynh học sinh, thật là mất mặt. Thế là tôi và vợ tôi đã có một cuộc cãi vã to tiếng, vợ tôi nói “anh chỉ giỏi đi kiếm tiền, chẳng bao giờ quan tâm đến việc học của con”, tôi thì đáp trả “cô thì có khá gì hơn”. Thế là buổi tối hôm đó chúng tôi đã có một thỏa hiệp “Mỗi người mỗi ngày sẽ phải dạy con một tiếng”. Bắt đầu từ hôm sau chúng tôi lao vào dạy con, nhưng không ngờ càng dạy, con tôi lại càng dốt, lại càng mất gốc và chúng tôi lại càng cáu. Khi thấy giải pháp dạy con không ổn, chúng tôi đã thuê một cậu gia sư. Nhưng các gia sư lại dạy các bài mẫu, con tôi vẫn không hiểu và vẫn điểm kém và mất gốc hơn.

Đúng vào lúc này, trong quá trình nghiên cứu tôi đã học được một điều vô cùng quan trọng “Con người ai cũng có điểm mạnh và điểm yếu, thay vì tập trung vào điểm yếu của người ta, tại sao chúng ta không làm ngược lại là chỉ tập trung vào điểm mạnh của họ?”. Một bài học đơn giản nhưng hiệu quả, bài học này làm thay đổi toàn bộ triết lí của tôi về cuộc sống cũng như các mối quan hệ. Tôi đã đối mặt với thực tế “Con tôi vốn ngu về toán”, tôi tự đặt câu hỏi “Vậy thì sao? Tại sao mình lại không thấy thoải mái với điều này?”. Cuối cùng tôi thực sự ngỡ ngàng, thì ra từ xưa đến giờ mình vẫn chạy theo thứ lăng kính xã hội, thứ lăng kính của đám đông rằng “Con mình phải là học sinh giỏi, phải giỏi toán – văn – ngoại ngữ” mà không thèm đếm xỉa đến bản chất của con người và tôn trọng con người như họ vốn là.

Từ nhận thức này tôi đã nói với con trai “Bố muốn con sau này khi ra trường con phải biết đọc – viết – tính toán thành thạo. Con hãy cố gắng đạt cho bố điểm 5 kì kiểm tra sau nhé”. Con trai tôi thật bất ngờ khi bố nói vậy, bởi vì cậu ấy tưởng là tôi sẽ yêu cầu “điểm 9, điểm 10” “chứ điểm 5 thì “dễ ợt”. Thế là sau khi được giải tỏa áp lực, hai tháng sau cậu ấy thông báo, con đã có “điểm 7 đầu tiên rồi bố ạ”. Tôi rất vui nhưng cũng không quan tâm nhiều lắm vì điều tôi quan tâm nhất bây giờ là “Thế mạnh của con là gì?”. Sau một thời gian, khi từ trường trở về, con tôi khoe “Bố ạ, con toàn đạt điểm 9-10 môn GDCD”, đây mới là điều tôi thực sự vui mừng. GDCD, Nhạc, họa, thể dục, lịch sử…đều có vị trí như nhau chứ không phải chỉ có toán, văn, ngoại ngữ.

Rồi một hôm, cô giáo gọi tôi đến trường vì “Con anh vô kỉ luật, mất trật tự trong lớp”. Tôi đã phải gặp Cô Hiệu Trưởng về việc này nhưng thay vì mắng mỏ con, tôi chỉ nói “Sống ở đâu con cần phải tôn trọng nơi đó, bố không muốn con lặp lại điều này”, bất ngờ với điều đó, con tôi bộc bạch “Không hiểu sao ở trường con chơi với rất nhiều anh chị lớp trên và ở trong lớp mỗi khi con mở miệng ra là các bạn lại cười”. Từ những chia sẻ đó tôi nhận ra con mình “giỏi giao tiếp, hài hước và GDCD”. Theo bạn, giao tiếp giỏi, hài hước và GDCD có cần cho cuộc sống không? (Cười).

Thành công lớn nhất của tôi từ chuyện này chính là tôi hiểu được một điều “Hãy tập trung vào điểm mạnh của người khác chứ đừng xoi mói vào những gì người đó kém”. Từ sau chuyện đó, cuộc sống gia đình tôi, mối quan hệ cha mẹ và con cái tốt hơn rất nhiều và con tôi có quyền sống đúng với những gì mà nó cho là “tốt”.

  1. Theo anh, điều thành công nhất (bí quyết) của anh trong việc trò chuyện với con là gì? Tùng- con trai anh cũng đồng tình với điều đó chứ?

Theo tôi bí quyết thành công nhất trong việc trò chuyện với con là:

  1. Đặt mình vào địa vị của con để hiểu được suy nghĩ theo cách nhìn của con
  2. Lắng nghe và thấu hiểu con trước khi trình bày ý kiến của mình
  3. Tôn trọng và vui vẻ với sự khác biệt của con
  1. Dưới góc độ một người làm cha mẹ, nhưng cũng là một “người của công chúng”, định hướng công chúng và ảnh hưởng nhiều tới dư luận xã hội, mong anh có thể đưa ra những lời khuyên, làm sao để các bậc cha mẹ gần gũi con mình hơn, các con cũng cởi mở, đón chào sự tham gia của cha mẹ vào tuổi mới lớn của mình, để cả 2 bên cùng thấy hạnh phúc?

Lời khuyên của tôi là: Làm Cha Mẹ, Chúng ta nên dành nhiều thời gian hơn cho con cái, tôn trọng chúng, quan tâm đến chúng từ những việc nhỏ nhặt nhất. Hãy luôn là tấm gương cho con cái, đừng bao giờ khuyên bảo dạy dỗ người khác khi mà chúng ta chưa hiểu và đồng cảm với chúng. Để làm được điều đó, trước tiên chúng ta cần phải thay đổi cách tiếp cận cuộc sống, đó là “Luôn bắt đầu từ bên trong”, có nghĩa là con cái có điều gì không ổn, trước hết bạn phải thay đổi một điều gì đó từ chính mình trước khi bắt chúng thay đổi. Có thể là chính cách nhìn nhận hay nhận thức, kỹ năng, phong cách, tính cách, quan điểm của bạn mới là vấn đề chứ không phải “của ai đó”. Và cuối cùng, để làm được điều đó, hãy yêu thương “vô điều kiện”.

Trân trọng cảm ơn Diễn giả Nguyễn Tuấn Anh!

Phòng PV Miền Nam- Báo Phụ Nữ Việt Nam/ Thế Giới Phụ Nữ

38 Võ Văn Tần- Q.3- TP.HCM

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiện thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bạn có thể sử dụng các thẻ HTML và thuộc tính sau: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>